Cách giặt đồ nhuộm loang tie-dye, vải batik không lem màu

Áo phông nhuộm loang (tie-dye) với những vòng xoáy màu, khăn và váy vải batik hoa văn sáp, túi vải chàm mua ở chợ phiên vùng cao: những món này đẹp chính vì được nhuộm bằng tay. Nhưng cũng vì nhuộm tay nên chúng hay "ra màu" ở mấy lần giặt đầu, có khi nhuộm hồng cả chậu đồ trắng của cả nhà.

Ra màu không có nghĩa là đồ kém. Đó là phần thuốc nhuộm dư chưa được xả hết. Biết cách thử, cách giặt mấy lần đầu và cách xử lý khi lỡ lem thì vẫn giữ được món đồ lâu dài.

Vì sao đồ nhuộm thủ công hay ra màu

• Thuốc nhuộm dư. Khi nhuộm, chỉ một phần thuốc bám chắc vào sợi vải, phần còn lại nằm hờ trên bề mặt. Xưởng lớn xả rất nhiều lượt nước để rửa hết phần dư này. Đồ nhuộm tay, nhuộm tại nhà hay xưởng nhỏ thường xả chưa kỹ, nên phần dư theo nước giặt ra ngoài.
• Màu đậm ra nhiều hơn. Đỏ, đỏ tía, tím, xanh dương đậm, đen là những màu hay ra nhất. Áo tie-dye thường dùng đúng những màu này cạnh nhau.
• Chàm ra màu khi cọ xát. Vải nhuộm chàm, như vải batik sáp ong của đồng bào H'Mông, có đặc điểm là màu bám trên mặt sợi, nên ngoài ra màu khi giặt còn có thể dây màu khi cọ vào đồ khác, vào da tay, vào ghế sáng màu.
• Batik có thể còn sót sáp. Batik được vẽ hoa văn bằng sáp nóng rồi nhuộm, sau đó luộc hoặc là để tẩy sáp. Đôi khi vẫn còn chút sáp sót lại ở mặt vải.

Với áo tie-dye còn một rủi ro riêng: màu ra không chỉ dính sang đồ khác mà còn loang sang chính phần trắng của áo, làm mất đường viền sắc nét giữa các mảng màu.

Thử màu trước khi giặt

1. Nhúng ướt một góc khăn trắng sạch hoặc một miếng bông tẩy trang bằng nước.
2. Ấn vào chỗ màu đậm nhất trên áo, giữ khoảng nửa phút. Với vải chàm, chà nhẹ thêm vài lần.
3. Khăn dính màu rõ thì đồ còn ra màu nhiều, cần giặt riêng hoàn toàn. Khăn chỉ hơi ửng thì vẫn giặt riêng mấy lần đầu cho chắc.

Có thể thử thêm bằng cách nhúng một góc áo vào bát nước mát vài phút, xem nước có đổi màu không.

Mấy lần giặt đầu: riêng, lạnh, nhanh

Đây là giai đoạn quyết định. Làm đúng ba bốn lần đầu thì về sau đồ ổn định hơn nhiều.

1. Giặt riêng từng món, hoặc chỉ gộp các món cùng tông màu đậm. Không giặt chung với đồ trắng, đồ màu nhạt.
2. Lộn trái áo trước khi giặt để mặt hoa văn ít bị cọ xát.
3. Dùng nước lạnh. Nước ấm, nước nóng kéo thuốc nhuộm ra nhanh hơn.
4. Dùng ít nước giặt dịu nhẹ, không có chất tẩy, không có thành phần làm trắng sáng (thường ghi trên bao bì là chất tẩy quang học hoặc chất làm trắng).
5. Không ngâm lâu. Ngâm qua đêm là cách nhanh nhất để màu loang khắp áo. Giặt nhanh, xả ngay.
6. Xả nhiều lần bằng nước lạnh đến khi nước xả gần trong.

Nếu giặt máy, chọn chế độ đồ mỏng hoặc giặt nhanh, nước lạnh, và lấy đồ ra phơi ngay khi máy dừng. Đồ ướt nằm chồng lên nhau trong lồng máy vài tiếng là màu thấm sang nhau.

Giấy hút màu: nên dùng

Giấy hút màu (tấm giấy giặt bắt màu, bán ở siêu thị và các trang thương mại điện tử) là một tấm vải không dệt được xử lý để giữ lại thuốc nhuộm trôi nổi trong nước giặt. Bỏ một hai tấm vào chậu hoặc lồng máy, sau khi giặt tấm giấy đổi màu là đã hút bớt phần màu đáng lẽ bám sang đồ khác.

Giấy hút màu giảm rủi ro chứ không thay được việc giặt riêng. Áo ra màu nhiều thì vẫn giặt riêng, chỉ dùng giấy như một lớp bảo vệ thêm. Tấm giấy cũng là cách để bạn biết đồ đã hết ra màu chưa: giặt mấy lần mà giấy vẫn trắng là đồ đã ổn.

Muối, giấm có hãm được màu không?

Mẹo ngâm muối hoặc giấm trước khi giặt được truyền nhau rất nhiều. Nói thật, muối và giấm có vai trò trong lúc nhuộm với một số loại thuốc nhuộm, nhưng với áo cotton đã nhuộm xong, ngâm muối giấm ở nhà không khoá được màu như nhiều người nghĩ. Thứ giúp áo hết ra màu chủ yếu là giặt và xả kỹ phần thuốc dư như hướng dẫn ở trên.

Nếu muốn hãm màu, nơi bán thuốc nhuộm vải thường có chất hãm màu chuyên dụng đi kèm hướng dẫn liều lượng. Làm đúng theo hướng dẫn trên bao bì và thử trên đồ ít giá trị trước. Áo tie-dye tự nhuộm ở nhà thì quy trình xả kỹ ngay sau khi nhuộm là bước giảm ra màu về sau hiệu quả hơn mọi mẹo ngâm.

Phơi: lộn trái, bóng râm, không chồng lên nhau

• Phơi ngay sau khi giặt, đừng để đồ ướt nằm trong chậu.
• Lộn trái, phơi trong bóng râm. Nắng gắt làm các màu đậm nhạt dần, nhất là đỏ và tím.
• Trải áo cho các lớp vải không áp vào nhau. Áo tie-dye vắt đôi lên dây phơi khi còn ướt sũng có thể in vệt màu từ mặt trước sang mặt sau. Dùng móc áo cho thân áo rủ thẳng.
• Không sấy nóng trong những lần đầu.

Vải batik: lưu ý riêng

• Batik in máy (in hoạ tiết giống batik lên vải) thường bền màu hơn batik vẽ sáp thật. Batik vẽ tay thì cứ giặt theo cách đồ ra màu như trên.
• Còn sót sáp: không là trực tiếp lên chỗ đó, sáp chảy dính vào bàn là và loang ra vải. Lót một tờ giấy thấm hoặc giấy báo trắng ở hai mặt rồi là ấm cho sáp chảy vào giấy, thay giấy vài lần.
• Vải chàm: mặc mấy lần đầu nên tránh ngồi lên ghế sáng màu, đeo túi chàm cạnh áo trắng. Giặt nhẹ, không chà bàn chải.
• Khăn, váy batik lụa thì không giặt nước theo cách trên mà nên gửi giặt khô.

Vải thổ cẩm, vải dệt tay có nhiều điểm tương tự, xem bài cách giặt đồ vải thổ cẩm, vải dệt tay.

Lỡ lem màu sang đồ khác: làm ngay

Mở máy ra thấy áo trắng của chồng đã hồng nhạt? Điều quan trọng nhất là đừng phơi khô và đừng sấy. Màu lem khi đồ còn ướt dễ xử lý hơn nhiều so với khi đã khô và bị nhiệt "nướng" chặt vào sợi.

1. Tách món ra màu ra riêng.
2. Giặt lại ngay những món bị lem bằng nước lạnh, nước giặt bình thường, có thể thêm giấy hút màu.
3. Đồ trắng cotton bị lem: ngâm với bột tẩy dạng oxy (loại dành cho đồ trắng và đồ màu) pha theo hướng dẫn trên bao bì, rồi giặt lại.
4. Đồ màu bị lem: thử tẩy oxy ở một góc khuất trước, vì có thể làm nhạt màu gốc.

Hướng dẫn kỹ hơn có ở bài quần áo bị lem màu từ đồ khác, cách xử lý cứu áo. Còn để đồ màu nói chung giữ màu lâu, xem cách giặt quần áo không phai màu.

Gửi tiệm thì sao?

Nỗi lo chung khi gửi đồ ra màu đi giặt là sợ lem sang đồ người khác, hoặc đồ người khác lem sang đồ mình. Tại Nhà Gọn Laundry, mỗi đơn được giặt riêng, đếm món khi nhận và khi trả, đồ của bạn không giặt chung với đồ nhà khác. Dù vậy, trong chính đơn của bạn, áo tie-dye, vải chàm vẫn có thể ra màu sang đồ trắng, nên khi gửi hãy báo trước món nào là đồ nhuộm tay, mới mua để tiệm tách riêng.

Giặt sấy quần áo thường tính theo cân: 28.000đ/kg với đơn dưới 8kg, 22.000đ/kg từ 8kg trở lên, đơn tối thiểu 30.000đ. Đồ đã lỡ lem màu cần xử lý thì dịch vụ tẩy vết tính theo vết, từ 30.000đ đến 200.000đ, tiệm xem đồ rồi báo giá trước. Vết lem để lâu, đã qua sấy nóng thì khả năng tẩy sạch thấp hơn, tiệm sẽ nói rõ trước khi làm.

Tiệm lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường. Tiệm ở Lô F23 Khu 1, KĐT Bình Minh, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở 7:00–21:00 mọi ngày, điện thoại và Zalo 0943 386 369.

Câu hỏi thường gặp

Áo tie-dye mới mua có giặt chung với đồ khác được không?

Không nên, ít nhất ba bốn lần đầu. Thử màu bằng khăn trắng ẩm, giặt riêng bằng nước lạnh, không ngâm lâu, xả nhiều lần đến khi nước gần trong.

Ngâm muối hoặc giấm có giúp áo nhuộm hết ra màu không?

Với áo cotton đã nhuộm xong, ngâm muối giấm ở nhà không khoá được màu. Cách hiệu quả là giặt nước lạnh và xả kỹ phần thuốc nhuộm dư. Muốn hãm màu thì dùng chất hãm màu chuyên dụng theo hướng dẫn bao bì.

Giấy hút màu có tác dụng không?

Có, giấy hút màu giữ lại phần thuốc nhuộm trôi nổi trong nước giặt nên giảm nguy cơ lem sang đồ khác. Nhưng đồ ra màu nhiều thì vẫn phải giặt riêng.

Lỡ lem màu sang áo trắng thì làm gì?

Không phơi khô, không sấy. Giặt lại ngay bằng nước lạnh, đồ trắng cotton có thể ngâm bột tẩy oxy theo hướng dẫn bao bì rồi giặt lại. Vết lem để khô càng lâu càng khó tẩy.

Nhà Gọn có tẩy vết lem màu không, giá bao nhiêu?

Có dịch vụ tẩy vết, tính theo vết từ 30.000đ đến 200.000đ, tiệm xem đồ rồi báo giá trước. Mỗi đơn được giặt riêng, không chung với đồ nhà khác. Gọi 0943 386 369.