Cách tẩy vết gấc, lá cẩm, lá dứa trên quần áo khi nấu xôi, làm bánh

Nhà nào nấu xôi ngũ sắc cho mâm cúng, đồ xôi gấc ngày cưới hay làm bánh lá dứa đều quen cảnh này: buổi sáng đứng bếp xong, tạp dề đỏ một mảng, tay áo loang tím, vạt áo dài có vệt xanh lá. Giặt máy một lượt, màu nhạt đi chút ít rồi đứng yên đó cả tháng. Tiệm nhận khá nhiều đồ như vậy vào mùa cưới hỏi và dịp rằm, nên bài này viết lại cách xử lý mà anh chị làm được ngay ở bếp nhà mình.

Điểm mấu chốt cần nhớ trước: ba loại màu này không giống nhau. Gấc là màu nằm trong dầu, còn lá cẩm và lá dứa là màu thực vật tan trong nước. Xử lý sai gốc thì càng giặt càng ăn sâu.

Vì sao màu gấc, lá cẩm, lá dứa bám vải dai

• Gấc. Màu đỏ cam của gấc là sắc tố tan trong dầu. Người ta còn trộn gấc với chút rượu, chút dầu hoặc mỡ để xôi bóng và lên màu đều. Khi dính áo, dầu mang màu ngấm vào thớ vải, nước lạnh gần như không gỡ được, giặt bột giặt thường thì vệt đỏ chỉ chuyển sang cam nhạt.
• Lá cẩm. Nước lá cẩm có màu tím, tan trong nước, ngấm rất nhanh vào vải cotton và lanh. Màu này đổi sắc theo độ chua hay kiềm: gặp xà phòng có thể ngả xanh tím hoặc xanh rêu, gặp chanh lại ngả hồng. Nhiều chị thấy vết đổi màu tưởng hỏng áo, thật ra màu vẫn là màu cũ, chỉ đang phản ứng với xà phòng.
• Lá dứa. Màu xanh lá dứa giã vắt khá hiền, nhưng nếu nhà dùng thêm phẩm màu thực phẩm cho xanh đậm thì vết sẽ bền hơn hẳn. Lá dứa cũng hay đi cùng nước cốt dừa, tức là vừa màu vừa béo.

Thêm một thủ phạm nữa là chính hạt xôi. Hạt nếp dính chặt vào vải, khô lại thành lớp tinh bột giữ màu bên dưới. Phải gỡ hết hạt xôi trước rồi mới tính chuyện tẩy.

Việc đầu tiên khi vừa dính màu

1. Gỡ phần dính trên mặt vải. Hạt xôi, bột bánh, thịt gấc: dùng thìa hoặc dao cùn gạt nhẹ, không miết. Miết là đẩy màu sâu vào sợi.
2. Xả nước lạnh từ mặt trái. Lộn áo, cho vòi nước lạnh chảy vào mặt sau chỗ vết để nước đẩy màu ra ngoài thay vì đi xuyên qua vải. Với lá cẩm và lá dứa, bước này gỡ được phần lớn màu nếu làm trong vài phút đầu.
3. Không dùng nước nóng. Nước nóng làm sợi vải nở ra, màu thực vật ăn vào rồi khi nguội thì kẹt lại. Riêng vết gấc có dầu, nước ấm chỉ dùng ở bước sau, khi đã có chất tẩy dầu.
4. Đừng để vết khô. Nếu đang bận đứng bếp, ít nhất nhúng chỗ vết vào chậu nước lạnh, xong việc mới xử lý tiếp.

Cách xử lý vết gấc: đối xử như vết dầu có màu

Vì gấc mang màu trong dầu, cách làm giống xử lý vết dầu mỡ ở bếp, chỉ cẩn thận hơn với màu.

1. Gỡ hết thịt gấc và hạt xôi, thấm bớt dầu bằng giấy ăn.
2. Nhỏ trực tiếp nước rửa chén lên vết, phủ kín mảng đỏ. Dùng đầu ngón tay vò nhẹ từ ngoài vào trong để vết không loang rộng. Để 10–15 phút.
3. Xả bằng nước ấm vừa tay, chỉ ấm theo mức nhãn áo cho phép. Lúc này nước ấm giúp tan dầu, màu theo dầu ra ngoài.
4. Vết còn cam nhạt thì lặp lại một lượt nước rửa chén rồi giặt như thường.
5. Phơi chỗ vết dưới nắng nhẹ buổi sáng. Sắc tố đỏ cam của gấc phai khá nhanh dưới ánh nắng, vệt nhạt còn sót lại thường mờ đi sau một vài buổi. Áo màu thì phơi mặt trái và không để nắng gắt buổi trưa kẻo bạc cả áo.

Cách làm này cũng áp dụng cho vết dầu điều, dầu màu khi rang tôm hay làm chả. Vết nghệ, cà ri thì hơi khác vì sắc tố nghệ bền hơn, tiệm có viết riêng ở bài cách tẩy vết nghệ, cà ri, đồ ăn dính trên quần áo.

Cách xử lý vết lá cẩm, lá dứa: màu tan nước

1. Xả nước lạnh từ mặt trái cho đến khi nước chảy ra gần trong.
2. Ngâm chỗ vết trong chậu nước lạnh pha một ít nước giặt dịu, 20–30 phút. Không ngâm cả áo nếu áo nhiều màu, chỉ nhúng vùng bị dính.
3. Vò nhẹ, xả lại. Nếu vết lá cẩm chuyển sang xanh tím khi gặp nước giặt thì cứ bình tĩnh, xả sạch xà phòng là màu về lại tím nhạt.
4. Vết lá dứa có nước cốt dừa: thêm một giọt nước rửa chén để gỡ phần béo trước, rồi mới ngâm.
5. Giặt nước lạnh như bình thường, kiểm tra kỹ dưới ánh sáng trước khi phơi hay sấy. Còn vết thì làm lại, đừng cho vào máy sấy vì nhiệt sấy dễ khoá màu.

Đồ trắng và đồ màu: chọn chất tẩy thế nào

Loại vải	Nên dùng	Tránh
Áo trắng cotton, tạp dề trắng	Bột tẩy gốc oxy pha nước ấm theo hướng dẫn trên gói, ngâm vài giờ rồi giặt	Trộn bột tẩy oxy với nước tẩy javel hay chất tẩy khác
Áo màu, áo in hình	Nước rửa chén (vết gấc), nước giặt dịu (lá cẩm, lá dứa), luôn thử ở chỗ khuất trước	Nước tẩy javel, chanh đậm đặc, chà bàn chải cứng
Áo dài lụa, gấm, voan	Chỉ chấm nhẹ nước lạnh, rồi gửi tiệm	Ngâm, vò, tự dùng chất tẩy
Khăn trải bàn cúng, khăn ăn vải	Gỡ hạt xôi, xả lạnh, xử lý theo gốc vết như trên	Để dồn cả tuần mới giặt

Thử ở chỗ khuất nghĩa là chấm một ít chất tẩy vào đường may bên trong hay gấu áo, đợi 5–10 phút, lấy khăn trắng ấn lên. Khăn không ăn màu, vải không bạc thì mới dùng trên vết.

Vết đã khô, đã qua máy giặt thì sao

Vết đã khô vài ngày, nhất là đã qua một lượt giặt và sấy, khó hơn nhiều nhưng chưa hẳn hết cách:

• Vết gấc cũ: làm lại bước nước rửa chén, để lâu hơn khoảng 30 phút, xả ấm, rồi phơi nắng sáng vài buổi. Đồ trắng ngâm thêm bột tẩy oxy.
• Vết lá cẩm, lá dứa cũ: ngâm nước lạnh pha nước giặt qua vài giờ, vò nhẹ. Đồ trắng ngâm bột tẩy oxy. Đồ màu thì dừng lại ở mức nước giặt, cố quá dễ bạc loang thành mảng to hơn cả vết.
• Vết loang có viền: viền đậm thường do lần xử lý trước đẩy màu ra rìa. Lúc làm lại, chấm từ ngoài viền vào trong, đặt khăn khô bên dưới để hút màu.

Thật lòng mà nói, không phải vết nào cũng ra hết. Vết màu thực vật đã sấy nóng trên vải lanh, lụa có khi chỉ mờ đi chứ không sạch hẳn. Biết điểm dừng để giữ chiếc áo còn hơn cố tẩy rồi làm hỏng mặt vải.

Khi nào nên gửi tiệm

Tự làm ở nhà ổn với áo cotton, tạp dề, khăn bếp. Những trường hợp sau anh chị nên mang ra tiệm:

• Áo dài trơn, áo dài thêu mặc trong đám hỏi, lễ cúng dính màu xôi gấc. Lụa và gấm rất dễ loang nước, tự chấm tại nhà hay để lại vệt viền.
• Vết đã khô lâu, đã qua sấy, hoặc đã thử vài cách không ăn thua.
• Đồ nhiều màu, đồ in, đồ có hoạ tiết mà anh chị không chắc có phai màu không.

Tiệm tẩy vết theo từng vết, giá 30.000–200.000đ tuỳ loại vết, độ cũ và chất vải. Tiệm xem vết, báo giá trước rồi mới làm, và nói rõ nếu vết khó ra hẳn. Nếu áo cần giặt khô cả chiếc thì tính thêm theo bảng giá giặt khô, ví dụ áo dài trơn 80.000đ. Đồ thường cả túi thì giặt sấy theo cân, xem bảng giá.

Anh chị mang đồ ra tiệm ở Lô F23 Khu 1, KĐT Bình Minh, phường Hạc Thành, mở 7:00–21:00. Không tiện đi thì tiệm lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, gọi 0943 386 369 hỏi trước. Mùa cưới cần áo gấp, xem thêm dịch vụ giặt lấy ngay.

Câu hỏi thường gặp

Vết xôi gấc dính áo giặt nước nóng có nhanh sạch hơn không?

Không nên dội nước nóng ngay. Gấc là màu tan trong dầu, phải dùng nước rửa chén gỡ dầu trước, sau đó mới xả nước ấm vừa tay theo nhãn áo. Dội nước nóng khi chưa gỡ dầu dễ làm vết lan rộng và bám sâu hơn.

Vết lá cẩm gặp xà phòng chuyển sang màu xanh, áo có bị hỏng không?

Thường là không. Màu lá cẩm đổi sắc theo độ chua, kiềm của nước: gặp xà phòng ngả xanh tím, gặp chanh ngả hồng. Anh chị xả sạch xà phòng bằng nước lạnh, màu sẽ trở lại tím nhạt, rồi tiếp tục ngâm nước lạnh pha nước giặt dịu để gỡ dần.

Có dùng nước tẩy javel cho vết gấc, lá cẩm được không?

Không khuyên dùng. Javel dễ làm bạc loang đồ màu và làm yếu sợi vải. Đồ trắng nên dùng bột tẩy gốc oxy theo hướng dẫn trên gói, đồ màu dùng nước rửa chén hoặc nước giặt dịu, và tuyệt đối không trộn các chất tẩy với nhau.

Áo dài lụa dính màu xôi gấc nên làm gì?

Chỉ gỡ phần xôi bám trên mặt vải và chấm nhẹ nước lạnh, không ngâm, không vò, không tự dùng chất tẩy. Lụa rất dễ loang nước thành vệt viền. Anh chị mang ra tiệm sớm, tiệm xem vết và báo giá tẩy vết từ 30.000 đến 200.000đ tuỳ vết trước khi làm.

Tẩy vết ở tiệm có chắc sạch hết không?

Tiệm không hứa sạch tuyệt đối với mọi vết. Vết còn mới thường ra tốt, còn vết màu đã khô lâu hoặc đã qua sấy nóng có khi chỉ mờ đi. Tiệm xem vết, nói rõ khả năng ra đến đâu và báo giá trước, anh chị đồng ý thì mới làm.